auteur: Hans Dalhuijsen
Wat is 'gewone' NLP?
Mensen zijn gewoontedieren. Veel van wat wij leren brengen wij onder in vaste patronen.
Deze patronen in waarnemen, denken, communicatie en gedrag zijn zo oud als de mens zelf en ze zijn reeds op veel manieren beschreven.
Twee Amerikanen, Richard Bandler en John Grinder, hebben in de jaren 70 op basis van studie en van empirisch onderzoek een verzameling gemaakt van een groot aantal van deze (taal)patronen en (gedrags)modellen, waaronder die van Alfred Korzybski (neuro linguïstiek), Noan Chomsky (transformationele grammatica), Myers Briggs (motivatiepatronen) en Milton Erickson (motiverend taalgebruik). Een deel van deze patronen zijn weer ontleend aan klassiekers als Jung en zelfs Freud.
Bandler en Grinder noemden het (therapeutisch) werken met deze patronen 'Neuro Linguïstisch Programmeren'
De weg naar Interculturele NLP
In het begin van de tachtiger jaren ging het duo Bandler-Grinder uiteen. Richard Bandler opereert veel in het westen van de USA, en John Grinder werkt vanuit de Oostkust veel in het buitenland, de laatste jaren vooral in Brazilië.
Toen ik hem in 1997 sprak vertelde hij mij, dat hij zich er erg bewust van was, dat NLP was samengesteld door twee 'upper middle class' blanke Amerikaanse mannen uit de subcultuur van de Universiteit van California (USC) in San José, Californië.
Ook vertelde hij mij toen, zijn 'dream': het ooit nog eens oprichten van een instituut om de NLP-verzameling intercultureel te maken.
Hij zei voorts teleurgesteld te zijn in de stromingen in NLP, die zich ingraven in niet of nauwelijks gefundeerde erkennings- en certificatierituelen, omdat dat leidt tot stagnatie van nieuwe ontwikkelingen en tot het ingewikkeld maken van in oorsprong elegante NLP-patronen en -interventies via het maken van steeds meer varianten, zonder dat dit iets wezenlijks toevoegt aan de werking ervan.
Zijn betoog gaf mij wel herkenning. Ik spreek nogal eens NLP-ers, die soms al jaren bezig zijn de vele tientallen losse NLP-patronen afzonderlijk te leren beheersen.
Zij kunnen vaak niet geloven, dat al deze patronen één samenhangend geheel vormen en dat de onderlinge beïnvloeding en samenwerking daarvan ook overzichtelijk, consistent en gemakkelijk te hanteren is.
Toch gelden ook hier de uitgangspunten van NLP:
- wat je aan een persoon kunt waarnemen zegt iets over hoe deze zijn interne processen organiseert
- wat je waarneemt aan een persoon zijn delen, die in een voortdurende wisselwerking (een cybernetisch evenwicht) met elkaar zijn
Het ISE persoonlijkheids- en culturenmodel
Vanuit mijn behoefte aan inzicht in universele motivatiepatronen ontwikkelde ik tussen 1986 en 1992 het ISE persoonlijkheids- en culturenmodel. Daarbij gebruikte ik mijn vaardigheden uit de operationele analyse, mijn ervaring als systeemontwerper en elementen uit multicultureel werkzame leertheorieën, ontwikkelingspsychologie en ook uit mijn NLP-opleidingen.
De ontwikkeling van dit ISE-model liep ongeveer parallel aan mijn NLP-opleiding, waarbij ik tussen 1985 en 1992 trainingen volgde bij onder meer Robert Dilts, Gene Early, Todd Epstein, John Grinder, Tad James, Anné Linden, Ernest Rossi, Mark Shaw en Barbara Witney.
Het lag voor de hand om de NLP-patronen in het ISE-model in te passen. Dit is stap voor stap gelukt. Daarbij werden ook hiaten in het NLP-model zichtbaar, die ik heb opgevuld, zoals:
- De belangrijkste manieren van doelbepaling en van betekenis geven (denken) voor mensen met de Amerikaanse cultuur zijn toegevoegd (ontbreekt in
Amerikaanse NLP).
Deze toevoeging geeft onder meer een verhelderend inzicht in politieke en maatschappelijke processen in de USA en in Europa. - Het ISE-model maakt onderscheid tussen universele leerprocessen en leerprocessen die worden aangestuurd vanuit de linker en de rechter hersenhelft. Amerikaanse NLP beperkt zich vrijwel uitsluitend tot leerprocessen, die worden aangestuurd vanuit de rationele hersenhelft.
- Door het invoegen van de dynamische (analoge) aansturingsprocessen vanuit onze 'niet rationele' hersenhelft, kunt u met het ISE model de
NLP interventietechnieken gebruiken in uw contacten met mensen uit alle culturen.
Voorts wordt hierdoor mogelijk om analoge, continue processen, zoals groepsdynamische processen met NLP te sturen en begeleiden, zonder deze steeds te moeten stilzetten. - Daarnaast is voor het plegen van effectieve NLP-interventies in andere culturen het aantal 'logische niveaus van leren' en het aantal 'waarnemingsvoorkeuren' uitgebreid tot 8, waarbij de functie ervan voor elk individu met elke cultuurdominantie is aangegeven.
- In verschillende relevante aansturingspatronen is voorts onderscheid aangebracht tussen voelen en emoties (in Amerika cultuurvreemd).
- Het ISE-model geeft aan welke soort van interventies het meest effectvol is in elke context, zowel op individueel niveau (bijvoorbeeld coaching of therapie) als in groepen.
Ook geeft het een totaalbeeld van hoe alle NLP-patronen zich tot elkaar verhouden, hoe zij samenwerken of elkaar uitsluiten, en hoe zij elkaar onderling beïnvloeden.
Het spreekt vanzelf, dat dit extra inzicht geeft in de patronen zelf, dat het leereffect van NLP hiermee wordt versterkt en dat het onbewust leren en het in jezelf integreren van vaardigheden wordt bevorderd.
De praktijk
Wij werken al 14 jaar met het ISE-model en met Interculturele NLP in onze trainingen en in onze advies- en begeleidingstrajecten in organisaties.
Dat het ISE-model echt intercultureel werkt, blijkt ook daaruit, dat de leerresultaten vrijwel onafhankelijk zijn van schoolopleiding of culturele achtergrond van de deelnemers aan onze programma's.
De op het ISE-model gebaseerde certificatieopleidingen in Interculturele NLP omvatten ook nog steeds het volledige pakket kennis en vaardigheden in Amerikaanse NLP, zoals vastgesteld door de Nederlandse Vereniging voor NLP (NVNLP).
De uitbreidingen en extra integratiemogelijkheden die het ISE-model daaraan toevoegt maken de ISE-certificatietrainingen tot de meest complete en universeel bruikbare NLP-opleidingstrajecten die u kunt vinden.
© copyright ISE-Training Hans Dalhuijsen
Download dit artikel
